Het vervuilde laken

Voor je verder leest: dit schrijven is naar aanleiding van een interview met Jan, een kwiek-ogende zeventiger die graag zijn verhaal wil delen over seksueel misbruik. Hij wil zijn verhaal vertellen en delen met een doel: namelijk openheid brengen en de taboesfeer doorbreken van misbruik bij jongens en mannen. Hij wil daders een spiegel voorhouden en vooral moed geven aan slachtoffers: het moet geen halve eeuw duren voor je je mond gaat open doen én daarnaast wil hij getuigen dat misbruik niet het einde van je leven is. Al blijft het altijd op een bepaalde manier aan je kleven.
Jan hoopt dat hij op 72-jarige leeftijd zijn verhaal kan vertellen, en dat het impact zou mogen hebben op iedereen die het leest: misbruik komt vaker voor dan je denkt, kijk niet weg!

Angst en schaamte

Even terug naar dat delen van de slaapplek: Jan sliep samen met zijn ouder familielid in één bed, zijn twee zussen deelden hun slaapplaats, evenals de jongste twee jongens.
Rond zijn tiende levensjaar gebeurde er iets wat het leven van Jan totaal anders maakte: hij moest de piemel van een naast familielid aaien, erectie stimuleren en zelfs masturberen tot een hoogtepunt. Dat Jan ervan walgde en het absoluut niet wilde, daar had niemand een boodschap aan. In het donker, onder de lakens gebeurde het; niemand anders zag of wist het. 

Seksualiteit was in het gezin van Jan een no-go. Het werd nooit besproken, maar uit dat wat hij ervan hoorde, moest seks vies, smerig en zondig zijn. Hoe gelovige ouders dan überhaupt in zonde kinderen verwekten was bijvoorbeeld een raadsel voor hem. Alles wat in die buurt kwam, was onbespreekbaar. En nu, zomaar ineens, was hij betrokken bij seks. De grote harde piemel was zijn leven binnengekomen en hij wist niet hoe hij het gedoe moest stoppen: hij mocht namelijk niet gaan slapen voor zijn hand ‘de daad bij zijn familielid’ had gedaan. Daarnaast was de schaamte en de angst om hiermee naar buiten te gaan levensgroot. De dader ging steeds een stap verder, wat resulteerde dat Jan – in zijn eigen bed – verkracht werd. De angst voor de ontdekking ervan verscheurde hem en de angst voor straf die er onlosmakelijk op zou volgen. 

Het laken

Op een avond dat weer penetratie plaatsvond, raakten de lakens en ook hijzelf besmeurd met ontlasting. Het zat werkelijk overal. In het midden van de nacht moest stiekem uit de voorraadkast schone lakens gepakt worden. Het familielid maakte het bed weer op en verborg de bevuilde lakens achter een kast op de  grote overloop. ‘En nu is het afgelopen met het gedonder’, gaf Jan hem te kennen. Ondanks de angst kreeg hij nu de kans om duidelijk te maken dat het klaar was.

En hoewel het misbruik inderdaad stopte, werd de angst voor de ontdekking van het laken alleen meer groter en groter. Een keer zou iemand dat laken toch vinden? Het tastbare bewijs van misbruik lag achter de kast en moest ontdekt worden.
In het jaar van ‘het laken’ bleef Jan zitten. De angst sijpelde overal in door en zijn schoolresultaten waren niet voldoende. Het had een signaal moeten zijn dat de over het algemeen slimme en makkelijk lerende Jan ‘zomaar’ bleef zitten.
 
Al het gebeuren onder de lakens verdween naar de achtergrond, zo zelfs, dat Jan er echt niet meer aan dacht. Hij deed een opleiding en kreeg werk, ontmoette zijn vrouw, trouwde – er was niets aan de hand. Nou ja, dat is niet helemaal waar, want diverse keren was Jan overspannen, en eigenlijk was dat steeds ‘zonder oorzaak’. Want hij genoot van zijn vrouw, gezin, werk – zonder maar één moment aan ‘dat’ te denken. Dat zat zo diep weggestopt alsof er beton overheen was gestort.

Bevuild nest

Rond zijn veertigste is hij voor de zoveelste keer overspannen en heeft gesprekken met een therapeut. In die periode kijkt hij samen met zijn vrouw de film over een engelse kostschool waarin seksueel misbruik plaatsvindt. ‘Een ongelofelijke ommekeer’ zegt Jan terugkijkend op deze periode. ‘Het was alsof alles in mij aan ging en ik werd misselijk van de herkenning. Ik had het zolang weggestopt, maar het was niet te houden: dit. Dít is ook met mij gebeurt.’  Hij vertelt het niet gelijk tegen z’n vrouw, wel tegen zijn therapeut wiens reactie was: ‘je moet het je vrouw vertellen’. Thuiskomend klonk het: ”Corrie, ik moet je iets vertellen, ik ben misbruikt.” Hij kon alleen nog niet vertellen wie de dader was. Maar zijn vrouw wist gelijk over wie het ging, zonder twijfel.

Hoe zijn vrouw dat gelijk en zo zeker wist? De communicatie van de dader naar Jan was in al die jaren ‘narrig, treiterig en vervelend’ en Corrie snapte niet waarom hij bij elke verjaardag, elke ontmoeting zó lelijk deed tegen haar man. Maar nu, nu vielen alle puzzelstukjes op z’n plek. De familie werd op de hoogte gesteld van het misbruik met veelal afwijzende reacties als gevolg tot en met zijn moeder aan toe. Dat geeft bij Jan een niet te beschrijven eenzaamheid en gevoel van afwijzing.
Als er zo’n grote beerput van zwarte pek in de familie opengaat, is dat als een vulkaan die openbarst. Ontkennen, weigeren om er iets mee te doen of een kant te kiezen, bagatelliseren; het zijn allemaal overlevingsmechanismen van gezinsleden. Als ook ‘jouw nest’ zo bevuild blijkt, raakt het iedereen die eromheen staat.

Diepe verlatenheid

Het openbaar komen van het grote geheim heeft veel impact op Jan. Hij ijsbeert door de tuin en voelt zich waardeloos, uitzichtloos en radeloos. “Misschien moet je met de dominee gaan praten’, oppert zijn vrouw. Bij de dominee aangekomen staat deze man op punt om weg te gaan met vrouw en familie en geeft Jan het advies maar naar de huisarts te gaan. Het is dan zaterdagmiddag: en dan loop je niet zomaar bij de huisarts binnen. Wat een ontzettende ontnuchtering was deze reactie van de dominee! De radeloosheid neemt bij Jan alleen maar meer toe.
Deze predikant is nooit meer teruggekomen op het voorval, en dat is  -helaas maar waar- geen uitzondering bij predikanten. Natuurlijk, dit geldt niet voor elke predikant, maar toch rijzen er een aantal vragen: Waarom gaan zij dit onderwerp uit de weg? Hoe komt het dat er zo weinig bagage is in de dominee-rugzak om het gesprek aan te gaan of in elk geval door te verwijzen naar een betrouwbaar punt? Hoe moet het voor slachtoffers zijn om genegeerd te worden door de herder van de gemeente?
Ook latere pogingen om bij een andere predikant, een kerkenraad of zelfs vertrouwenscommissie zijn verhaal te doen met de hoop dat dit thema weer hoger op de kerkelijke agenda komt, lopen op niets uit. Helemaal niets.
Het gevoel van diepe verlatenheid groeit alleen meer. Hoe kan het dat een vertrouwenscommissie de potentiële toehoorders en zelfs daders zo in bescherming neemt tegen de ‘heftigheid van de situatie’? Is het niet het meest heftig voor het slachtoffer zelf?

En dat is een schrijnend signaal.
Voor de kerken in het algemeen.

Er zijn een aantal momenten in het leven van Jan van groot, of zelfs cruciaal belang.
Hij vertelt dat hij samen met zijn vrouw een lotgenotendag van het Reformatorisch Meldpunt (niet te verwarren met Meldpunt Ref. Kerken – van M. Vermeulen) bezocht heeft, waar het op die dag door een misvatting van een opmerking  nadien is geëscaleerd.
Het zou mooi geweest zijn als er een klachtencommissie bij een organisatie als het meldpunt zou zijn, om misverstanden uit te spreken en schoon schip te maken. Maar die is er niet, helaas. 

Genadig dienen

Gelukkig is er ook een moment van cruciaal belang ten positieve: hij wordt door een goede vriendin (zij is de vrouw die ooit het wel bekende Napalm-meisje was) uitgenodigd voor een barbecue van de kerk. Hij gaat en deze vriendin deelt het eten uit: en dat raakt hem tot op het bot. Hij ziet hierin het voetenwassen van Jezus: de meerdere die de mindere dient. Het verandert zijn binnenste en sindsdien is zijn hart milder, zijn hoop groter en zijn levenslust weer terug. Genade is een groot goed en het symbool daarvan heeft hij op die dag met zijn hele wezen ervaren én omarmd. Als jochie van vijf was hij al zo onder de indruk van het lijden van Jezus, en uit dat geloof heeft ie zijn hele leven geleefd. Maar deze gebeurtenis zet een extra stempel op genade, op dienen. Dit markeringspunt zette Jan in de volledige vrijheid en het gevoel dat de Heilige Geest echt werkzaam was.

In het gesprek met Jan, zijn vrouw en mij komen onderwerpen als ‘vergeving’, ‘recht doen’ en meer aan de orde. Het zijn hele grote onderwerpen die essentieel zijn, maar niet 123 te beantwoorden of toe te passen. En dan komen we weer bij het punt dat seksueel misbruik je hele leven tekent, de wond blijft. 

Toch een negen

Even terug naar het laken. Het grote geheim achter de kast. Nog maar zes jaar geleden vertelde zijn zus tegen hem dat zij het laken destijds heeft gevonden. Het had voor haar een bewijs moeten zijn dat het misbruik echt heeft plaatsgevonden. Waarom heeft zij zolang haar mond gehouden? De vraag blijft alsnog onbeantwoord. En met deze vraag nog veel andere vragen.

Jan kijkt me aan: ‘Het misbruik heeft enorme impact op mijn leven gehad en toch kan ik zeggen dat ik mijn leven een 9 geef. Dát wil ik tegen de mensen zeggen: God is trouw, Hij verlaat je nooit. Nooit!’

Deze opdracht is gemaakt in opdracht van Stichting Ongezegd; Jan wilde graag zijn verhaal vertellen, maar vond dat zelf heel lastig om vorm te geven. Dit is het resultaat van oprecht luisteren, woord en beeld geven aan een intens proces.
Wil je nu ook op een manier je verhaal doen? Neem contact op met stichting Ongezegd. Of volg hen op insta. Doe je verhaal, voor het eerst, of opnieuw. En er wordt met jou gekeken naar een passend vervolg!